Düşme Riski Hemşirelik Bakım Planı
Düşme Riski Tanısı Nedir?
Düşme riski, bireyin fiziksel yaralanmaya neden olabilecek şekilde yere düşme olasılığının artmış olduğu durumu tanımlar. NANDA-I hemşirelik sınıflamasında “Risk for Falls” olarak yer alan bu tanı, hasta güvenliğinin sağlanması açısından öncelikli hemşirelik tanılarından biridir. Düşmeler, özellikle hastane ortamında ciddi yaralanmalara, kırıklara, kafa travmalarına ve hatta ölüme yol açabilir. Yaşlı hastalar, nörolojik hastalığı olanlar, sedasyon altındaki bireyler ve mobilite sorunu yaşayan hastalar düşme açısından yüksek risk taşır. Hemşirelerin düşme riskini erken dönemde belirlemesi, çevresel düzenlemeler yapması ve koruyucu önlemleri uygulaması, hasta güvenliğinin sağlanmasında kritik öneme sahiptir. Düşmelerin önlenmesi, hem hasta memnuniyetini artırır hem de hastane kalite göstergelerini olumlu yönde etkiler.
Düşme Riskinin Nedenleri Nelerdir?
Düşme riski, birçok iç ve dış faktörün etkileşimi sonucunda ortaya çıkar. Hasta ile ilgili faktörler, kullanılan ilaçlar ve çevresel koşullar bir araya geldiğinde düşme olasılığı önemli ölçüde artar. Bu nedenlerin tanımlanması, hemşirelik bakımında bireyselleştirilmiş önlemlerin alınmasını sağlar.
- İleri yaş (65 yaş ve üzeri)
- Denge ve yürüme bozuklukları
- Kas güçsüzlüğü ve yorgunluk
- Ortopedik sorunlar (artrit, osteoporoz)
- Görme ve işitme problemleri
- Bilişsel bozukluklar (demans, konfüzyon)
- Geçirilmiş düşme öyküsü
- Sedasyon ve bilinç değişikliği
- Ortostatik hipotansiyon
- İdrar inkontinansı ve sık tuvalet ihtiyacı
- Uzun süreli yatak istirahati
- Uygunsuz ayakkabı kullanımı
- Çevresel tehlikeler (kaygan zemin, yetersiz aydınlatma)
Düşme Riski Yüksek Olan Gruplar Nelerdir?
Bazı hasta grupları düşme açısından çok daha fazla risk altındadır ve bu bireyler özel dikkat ve koruyucu önlemler gerektirir. Hemşirelerin bu risk gruplarını tanıması, düşme önleme stratejilerinin daha etkili uygulanmasına olanak sağlar.
- 65 yaş ve üzeri yaşlı hastalar
- Nörolojik hastalığı olan bireyler (Parkinson, MS, inme)
- Demans ve Alzheimer hastaları
- Ortopedik cerrahi sonrası hastalar
- Diyabetik nöropatisi olan bireyler
- Görme bozukluğu olan hastalar
- Polifarmasi (çoklu ilaç) kullanan bireyler
- Yoğun bakım ve postoperatif hastalar
- Mobilite yardımcı cihaz (baston, yürüteç) kullananlar
- Palyatif bakım hastaları
Düşme Riski için Belirtiler ve Bulgular Nelerdir?
Düşme riski bir “risk tanısı” olduğu için hasta henüz düşme yaşamamıştır, ancak hemşire değerlendirme yaparken düşme riskini artıran faktörleri ve uyarı işaretlerini dikkatle gözlemlemelidir. Aşağıdaki bulgular düşme riskinin yüksek olduğunu gösterir:
- Dengesiz ve güvensiz yürüyüş
- Baş dönmesi ve sersemlik hissi
- Yürürken tutunma ihtiyacı
- Ortostatik hipotansiyon (ayağa kalktığında tansiyon düşmesi)
- Konfüzyon ve oryantasyon bozukluğu
- Kas güçsüzlüğü
- Görme keskinliğinde azalma
- Yardımsız hareket etme çabası
- Düşme korkusu ve anksiyete
- Geçmişte düşme yaşamış olma
- Güvenli olmayan çevresel koşullar
Düşme Riski Hemşirelik Amaçları Nelerdir?
Hemşirelik bakımının temel hedefi; düşmelerin önlenmesi, güvenli bir ortam oluşturulması ve hastanın güvenli mobilizasyonunun sağlanmasıdır. Amaçlar, hastanın klinik durumuna göre kısa ve uzun vadeli olarak belirlenir.
Kısa Vadeli Amaçlar
- Hasta düşme riski açısından günlük değerlendirilir
- Güvenli ortam düzenlemeleri yapılır
- Hasta ve ailesi düşme riskleri konusunda bilgilendirilir
Uzun Vadeli Amaçlar
- Hasta yatış süresi boyunca düşme yaşamaz
- Hastanın mobilizasyonu güvenli şekilde sağlanır
- Hasta ve ailesi düşme önleme stratejilerini uygular
Düşme Riskinin Hemşirelik Girişimleri Nelerdir?
Hemşirelik girişimleri, düşmeleri önlemeye yönelik kapsamlı değerlendirme, çevresel düzenlemeler, güvenlik önlemleri ve hasta eğitimini içerir. Bu girişimler sistematik şekilde uygulandığında düşme oranları önemli ölçüde azalır.
Değerlendirme ve İzlem
- Düşme riski değerlendirme ölçekleri uygulama (Morse, Hendrich)
- Hastanın yatışında ve düzenli aralıklarla risk değerlendirmesi yapma
- Mobilite, denge ve yürüyüş durumunu gözlemleme
- Bilişsel durum ve oryantasyonu değerlendirme
- Kullanılan ilaçları gözden geçirme (özellikle sedatif, antihipertansif)
- Vital bulguları izleme ve ortostatik hipotansiyon kontrolü yapma
Çevresel Güvenlik Düzenlemeleri
- Yatak kenarlarını kaldırma
- Yatak yüksekliğini en düşük seviyeye ayarlama
- Oda içi aydınlatmayı yeterli düzeyde sağlama (gece lambası kullanımı)
- Zemin kaygan değilse bile güvenlik için kaymaz paspas kullanma
- Acil çağrı zilini hastanın kolayca ulaşabileceği yere yerleştirme
- Sık kullanılan eşyaları hastanın ulaşabileceği mesafede bulundurma
- Tuvalete giden yolu engelsiz hale getirme
- Banyoda tutunma barları olmasını sağlama
- Odadaki gereksiz eşyaları kaldırma
Hasta Güvenliği ve Bakım Uygulamaları
- Yüksek riskli hastayı hemşire istasyonuna yakın odaya yerleştirme
- Yatak ve sandalyeden kalkışlarda hasta ile birlikte olma
- Tuvalete gidiş ve gelişlerde eşlik etme
- Düzenli aralıklarla hastanın yanına giderek ihtiyaçlarını kontrol etme
- Gerekirse düşme riski bilekliği takma
- Düşme riski olan hastaları vardiya devir tesliminde özellikle belirtme
İlaç Yönetimi
- Sedasyon ve baş dönmesi yapan ilaçların etkilerini izleme
- İlaç verildikten sonra hastayı izleme
- Diüretik kullananlarda tuvalet ihtiyacını önceden planlama
- Gerekirse hekim ile ilaç dozları konusunda görüşme
Mobilizasyon ve Fiziksel Aktivite
- Erken mobilizasyonu güvenli şekilde teşvik etme
- Yardımcı cihaz kullanımını (baston, yürüteç) uygun şekilde öğretme
- Yavaş ve kontrollü hareket etmeyi önerme
- Ayağa kalkarken önce birkaç dakika oturmasını sağlama
- Fizik tedavi konsültasyonu isteme
Ayakkabı ve Giysi Düzenlemeleri
- Kaymaz tabanlı, topuksuz ve rahat ayakkabı giymesini sağlama
- Terlik yerine kapalı ayakkabı tercih etmesini önerme
- Çok uzun pijama veya elbise giymesini önleme
Eğitim ve Danışmanlık
- Hasta ve ailesine düşme riskleri hakkında bilgi verme
- Yardım isteme konusunda hastayı cesaretlendirme
- Acil çağrı zilinin nasıl kullanılacağını öğretme
- Güvenli mobilizasyon tekniklerini gösterme
- Düşme durumunda ne yapılacağını anlatma
Düşme Riski ile İlişkili Komplikasyonlar
Düşmeler önlenemediğinde hastada ciddi fiziksel yaralanmalar ve psikolojik sorunlar gelişebilir. Bu komplikasyonlar hastanın iyileşme sürecini olumsuz etkiler ve mortalite riskini artırabilir.
- Kırıklar (özellikle kalça kırığı)
- Kafa travması ve intrakraniyal kanama
- Yumuşak doku yaralanmaları ve hematomlar
- Düşme korkusu sendromu
- Mobilite kaybı ve bağımsızlık azalması
- Uzamış hastanede kalış
- Ek tedavi maliyetleri
- Yaşam kalitesinde düşüş
- Mortaliте artışı
Değerlendirme Kriterleri
Bakımın etkinliği ve düşme önleme stratejilerinin başarısı belirli kriterler doğrultusunda değerlendirilir. Bu değerlendirme, bakım planının sürdürülmesi veya güncellenmesi konusunda karar vermeyi sağlar.
- Hasta yatış süresi boyunca düşme yaşamaması
- Düşme riski skorunun azalması
- Çevresel güvenlik önlemlerinin uygulanmış olması
- Hastanın güvenli mobilizasyon tekniklerini uygulayabilmesi
- Hasta ve ailesinin düşme önleme stratejilerini bilmesi
- Hastanın yardım istemekte tereddüt etmemesi
- Risk faktörlerinde azalma olması
Düşme Riski Hemşirelik Bakım Planı Tablosu
| Hemşirelik Tanısı | Nedenleri | Risk Faktörleri | Amaçlar | Hemşirelik Girişimleri | Beklenen Sonuçlar |
|---|---|---|---|---|---|
| Düşme Riski | İleri yaş, denge bozukluğu, ilaç yan etkileri, çevresel faktörler | Konfüzyon, mobilite kısıtlılığı, ortostatik hipotansiyon | Düşmelerin önlenmesi | ⭐ Risk değerlendirmesi ⭐ Çevre düzenlemesi ⭐ Güvenli mobilizasyon ⭐ Hasta eğitimi ⭐ Sürekli izlem | – Düşme yaşanmaz – Güvenli ortam sağlanır – Hasta korunma yöntemlerini bilir |
Sonuç ve Öneriler
Düşme riski, sağlık bakım ortamlarında hasta güvenliğini tehdit eden en önemli sorunlardan biridir ve ciddi yaralanmalara yol açabilir. Özellikle yaşlı hastalar, nörolojik hastalığı olanlar ve mobilite sorunu yaşayan bireyler yüksek risk altındadır. Kapsamlı risk değerlendirmesi, güvenli çevre düzenlemeleri, uygun mobilizasyon stratejileri ve hasta eğitimi ile düşmelerin büyük çoğunluğu önlenebilir. Hemşireler, hasta güvenliğinin sağlanmasında ve düşmelerin önlenmesinde en kritik role sahip sağlık profesyonelleridir. Multidisipliner ekip işbirliği, düzenli risk değerlendirmesi ve kanıta dayalı girişimlerin uygulanması düşme oranlarını azaltır ve hasta güvenliğini artırır. Bu bakım planının titizlikle uygulanması, hastaların güvenli ve konforlu bir tedavi süreci geçirmelerine önemli katkı sağlar.
Düşme riski hemşirelik tanısı nedir?
Bireyin istemsiz olarak yere düşme olasılığının artması durumudur. NANDA-I hemşirelik sınıflamasında Risk for Falls olarak tanımlanır ve özellikle yaşlılar, cerrahi hastalar ve hareket kısıtlılığı olan bireylerde sık kullanılan önleyici hemşirelik tanılarındandır.
Düşme riski hangi hastalarda daha sık görülür?
İleri yaş, denge ve yürüme bozuklukları, kas güçsüzlüğü, sedatif veya antihipertansif ilaç kullanımı, görme problemleri, ortostatik hipotansiyon ve çevresel risk faktörleri olan hastalarda daha sık görülür.
Düşme riski tanısında hemşirelik girişimleri nelerdir?
Bu tanıda hemşirelik girişimleri; düşme riskinin düzenli değerlendirilmesi, çevresel düzenlemelerin yapılması, kaymaz terlik kullanımı, yatak korkuluklarının uygun şekilde ayarlanması, yardımlı mobilizasyon ve hasta ile ailesine düşmeden korunma eğitimi verilmesini kapsar.
Düşme riski ile düşme tanısı arasındaki fark nedir?
Düşme riski tanısında hastada henüz düşme gerçekleşmemiştir ancak düşme olasılığı vardır. Düşme tanısında ise olay gerçekleşmiştir ve yaralanma riski değerlendirilir. Bu nedenle düşme riski tanısı koruyucu ve önleyici hemşirelik bakımına odaklanır.
